تفسير : بعد از آن در تعيين حدّ اطاعت فرمايد : و اگر كوشش كنند پدر و مادر تو ، و بخواهند تو را وادر كنند بر اين كه چيزى را كه به الوهيت و ربوبيت آن علم ندارى شريك من قرار دهى ، پس فرمان نبر و ايشان را اطاعت مكن . تبصره : آيهء شريفه دليل است بر آن كه والدين اگر امر نمايند به معصيت خدا ، اطاعت آنها جايز نخواهد بود ، چنانچه در عيون اخبار الرضا عليه السلام ابن بابويه رحمه الله از حضرت رضا عليه السلام روايت نموده فرموده : بِرُّ الْوالِدَيْنِ وَاجِبٌ وَإنْ كَانَا مُشْرِكَيْنِ ، وَلَا طاعَةَ لَهُما في مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ وَلَا لِغَيْرِهِما ؛ فَإنَّهُ لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ في مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ . نيكويى به والدين واجب است اگرچه مشرك باشند . و هيچ اطاعتى براى ايشان در نافرمانى خالق نيست و همچنين براى غير آنها ؛ زيرا براى مخلوق هيچ اطاعتى در معصيت خالق نيست . « 1 » وَ صَاحِبْهُمَا فِى الدُّنْيَا مَعْرُوفًا : و در دنيا با ايشان نيكو معاشرت و مصاحبت كن به طورى كه پسنديدهء شرع و مقتضاى كَرم و ادب باشد . حاصل آن كه در معاشرت مدارا كن به رفق ، و آزار و اذيّت آنان را تحمّل كن ؛ چنانچه در حال صغر تو متحمل شدند ، و تنگ مگير بر آنان در آنچه خدا به تو مرحمت فرموده از خوردنى و آشاميدنى و پوشيدنى ، و روى ترش مكن به آنها ، و صداى خود را بر آنان بلند منما ؛ زيرا تعظيم ايشان اطاعت امر الهى مىباشد . وَ اتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَىَّ . . . : و پيروى كن در دين ، راه كسى را كه به سوى من به توحيد و اخلاص در طاعت بازگشته است كه او حضرت پيغمبر و ائمهء هدى - صلوات اللَّه عليهم - باشند ؛ چنانچه على بن ابراهيم قمى رحمه الله از حضرت باقر عليه السلام روايت نموده كه مراد ، راه حضرت محمد صلى الله عليه و آله است . « 2 »

--> ( 1 ) . عيون اخبار الرضا عليه السلام ، چ نجف 1390 هجرى ، ج 2 ، ص 124 . ( 2 ) . تفسير قمى ، ذيل آيه شريفه .